Başarı Sırası Şartı Olan Bölümler Hangileri?

Bazı programlarda puanın yetmesi yeterli değildir. ÖSYM, birkaç alanda ek bir kural işletiyor: başarı sırası barajı. Sıran barajın altına (yani sayısal olarak barajdan büyüğe) düşerse, o programı tercih etsen bile tercihin yerleştirme işlemine hiç alınmıyor — puanın yetse bile. Bu yazıda hangi bölümlerde baraj kaç, kaç program etkileniyor ve bu kuralın gerçekten işleyip işlemediğine bakıyoruz.

Başarı sırası şartı nedir?

ÖSYM'nin tercih kılavuzunda her programın yanında koşul kodları listelenir. Bu kodların bir kısmı bağlayıcıdır: ÖSYM yerleştirme sırasında bilgisayarla otomatik kontrol eder, şartı sağlamayan adayın o tercihi yerleştirme işlemine hiç alınmaz (genel kontenjan dahil, hiçbir kontenjan türünde). Başarı sırası barajı bu bağlayıcı koşullardan biri.

Resmî metin (Mühendislik örneği, madde Bk.144), ÖSYM'nin kendi ifadesiyle:

"Mühendislik programlarına (...); programın, yerleştirme puan türünde başarı sırası 300 bininci sırada olan adayın yerleştirme puanının altında yerleştirme puanına sahip adaylar yerleştirilmeyecektir (...). Bu şartı sağlamayan adaylar ilgili programı tercih edemeyeceklerdir. Bu şartı sağlayamayan adayların, tercih yapmış olsalar bile ilgili tercihleri yerleştirme işlemine alınmayacaktır (genel kontenjan ve diğer kontenjan türleri dâhil.)."

Yani mühendislik örneğinde: sıran 320.000 ise, o programı tercih listende yazmış olsan bile ÖSYM o satırı hiç işleme almıyor — sıradaki tercihine geçiyor. Puanın barajı geçen bir adaydan yüksek olsa bile bu değişmiyor; ölçüt sıradır, puan değil. Buradaki "yerleştirme puan türü", programın öğrenci aldığı puan türüdür: mühendislik ve tıpta SAY, hukukta EA gibi. Puan türlerinin ne olduğunu Puan Türü Ne Demek? yazımızda anlattık.

Hangi alanda baraj kaç?

Lisans programlarındaki 4.117 barajlı programın dağılımı:

300.000'lik barajın kapsamı en geniş olanı. Mühendislik ve öğretmenlik programları burada birleşiyor çünkü ÖSYM'nin kılavuzunda ikisi de aynı sayıyla, ayrı maddelerde (Bk.144 mühendislik, Bk.150 öğretmenlik) tanımlanıyor. Bu barajın altına giren 87 farklı bölümden en çok programı olan 10 tanesi:

300.000'lik barajdaki 3.182 programın 2.131'i mühendislik, 907'si öğretmenlik programı; kalanı ikisinin dışındaki birkaç tekil program.

"Tekil" barajlar: bazı üniversiteler kendi kuralını koyuyor

Genel kuralların dışında, birkaç üniversite kendi programına daha sıkı, o programa özel bir başarı sırası şartı koymuş. Bunlar kılavuzda ayrı, üniversiteye özel koşul maddeleri olarak geçiyor ve genel 50.000/100.000/250.000/300.000 kalıbına uymuyor:

Bunlar genel mühendislik (300.000) veya genel bir İİBF kuralı (böyle bir genel kural yok) değil — doğrudan o üniversitenin o programına ait, kılavuzda tek program için yazılmış koşul maddeleri. Dikkat çekici olan İTÜ'nün iki mühendislik programına, genel mühendislik barajının (300.000) çok altında, kendi talebiyle koyduğu kısıtlama.

Baraj gerçekten işliyor mu? Çapraz kontrol

Bunu iddia etmekle bırakmadık, veritabanımızdaki gerçek 2026 yerleştirme sonuçlarıyla kontrol ettik: Barajı ve 2026 gerçek sonucu (taban başarı sırası) birlikte bilinen 3.174 programın tamamında, o programa yerleşen son adayın sırası kendi barajının içinde kaldı. Barajı aşan (yani barajdan daha kötü bir sırada yerleşen) sıfır program bulduk.

Bu, kuralın kağıt üzerinde kalmadığının somut kanıtı: örneğin bir mühendislik programının barajı 300.000 ise, gerçekten en kötü ihtimalle 300.000. sıradaki bir aday yerleşmiş — hiçbir programda daha gerisi yok.

Bu, "baraja giren herkes yerleşir" demek mi?

Hayır. Baraj yalnızca bir eleme çizgisidir — sırası barajın içinde olmayan adayın tercihi hiç işleme alınmaz demektir. Barajın içinde olmak yerleşmeyi garanti etmez; kontenjan dolarsa, barajın çok içinde olsa bile daha düşük puanlı (barajdan uzak) adaylar yine de yerleşemeyebilir. Programın gerçek taban başarı sırası genelde barajdan çok daha düşüktür (yani barajdan "daha iyi" bir sıradır) — örneğin Tıp'ta baraj 50.000 olsa da, gerçek taban sıra çoğu programda birkaç bin civarındadır.

Kısacası: baraj bir ön koşul, taban başarı sırası ise gerçek sonuç. İkisini karıştırma — taban başarı sırası ve taban puan kavramlarını Taban Puan Nedir? Başarı Sırası Nedir? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sık sorulan sorular

Sıram barajın biraz üstündeyse hiç mi tercih edemem?

Edebilirsin, tercih listesine yazman engellenmez. Ama ÖSYM yerleştirme sırasında o satırı hiç işleme almaz — sanki o tercihi hiç yapmamışsın gibi, sıradaki tercihine geçilir. Kontenjan ve puan senin lehine olsa bile bu değişmez.

Barajlar her yıl aynı mı kalıyor?

Hayır, ÖSYM yıldan yıla sıkılaştırabilir veya gevşetebilir. Sayılar bu yazıda 2026 kılavuzuna aittir; her yıl yeni kılavuzla kontrol edilmeli.

Hangi bölümlerde hiç baraj yok?

Bu yazıdaki yedi alan (Tıp, Diş Hekimliği, Eczacılık, Hukuk, Mimarlık, Mühendislik, Öğretmenlik) dışındaki programların büyük çoğunluğunda genel bir başarı sırası barajı yok — İşletme, Psikoloji, İktisat gibi birçok popüler bölüm bu kapsamda değil (yukarıdaki tekil İstanbul Üniversitesi İşletme örneği gibi istisnalar hariç). Ön lisans (2 yıllık) programlarında ise başarı sırası barajı yok; bu yazıdaki barajların tamamı lisans programlarına ait. İkisi arasında karar vermeye çalışıyorsan Ön Lisans mı Lisans mı? yazımıza bakabilirsin.